วันอาสาฬหบูชา ตรงกับ วันขึ้น ๑๕ คำ เดือน ๘ (เดือนอาสาฬหะ) พระองค์ทรงแสดงธรรมแก่ปัญจวัคคีย์ คือ “ธรรมจักรกัปปวัตนสูตร“ อันเป็น “ปฐมเทศนา“ ประกาศเป็นพระศาสดา เมื่อจบ พระธรรมเทศนาแล้ว พระอัญญาโกณฑัญญะได้บรรลุเป็นพระอริยเจ้าชั้นโสดาบัน เป็นอริยเจ้าองค์ที ่๒ รองจากพระพุทธองค์เป็นสักขีพยานว่าพระองค์ ได้ตรัสรู้จริงทรงสั่งสอนได้จริง และปฏิบัติตามได้รับผลจริง เป็นวันที่พระพุทธศาสนาได้เริ่ม ประดิษฐานลงในโลกเป็นวันที่พระรัตนตรัยองค์ที่ ๓ คือพระสงฆ์เกิดขึ้นในโลก ใจความโดยสรุปของธรรมจักรกัปปวัตนสูตร คือ มีทางที่บรรพชิต (นักบวช) ไม่ควรประพฤติอยู่ ๒ ทางคือ

ต่อจากนั้นทรงแสดงทางที่บรรพชิตควรปฏิบัติคือทางสายกลาง เรียกว่า“มัชฌิมาปฏิปทา“ คืออริยมรรคประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ เป็นทางที่จะนำไปสู่ความสงบ ความรู้ยิ่ง และเพื่อความดับทุกข์